Kişilerarası Problemler Envanteri Döngüsel Ölçekleri kısa formu psikometrik özellikleri: Bir güvenirlik ve geçerlik çalışması
Miray Akyunus, Tulin Gencoz
Makale No: 4   Makale Türü:  Araştırma
Amaç: Bu çalışmada bireylerin kişilerarası güçlüklerini ölçen Türkçe bir envanterin bulunmaması göz önüne alınarak Kişilerarası Problemler Envanteri Döngüsel Ölçekleri kısa formunun (IIP-C) Türk kültürüne uyarlanması amaçlanmış ve ölçeğin psikometrik özellikleri çalışılmıştır.

Yöntem: Araştırmaya, genel toplumdan yaşları 18 ile 68 arasında değişmekte 441’i erkek, 887’si kadın, toplam 1298 kişi katılmıştır. IIP-C Türkçe formunun güvenirlik ve geçerlik çalışması kapsamında, iç tutarlığı, test-tekrar-test güvenilirliği, iki-yarım-test güvenirliği ile eşzamanlı ve kriter geçerliği incelenmiştir. Geçerlik çalışması kapsamında, Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği ve Temel Kişilik Özellikleri Envanteri ile ilişkiler incelenmiştir.

Bulgular: Elde edilen sonuçlara göre, genel kişilerarası güçlük düzeyi ve çeşitli kişilerarası problemlerden kaynaklanan stresi değerlendiren Kişilerarası Problemler Envanteri’nin iyi düzeyde iç tutarlılık, test-tekrar-test ve iki-yarım-test güvenilirlik katsayılarına sahip olduğu bulunmuş, benzer şekilde eş zamanlı ve kriter geçerliği ve orijinali ile uyumlu iki faktörlü yapısı da desteklenmiştir.

Sonuç: IIP-C kabul edilir psikometrik özelliklere sahip olup, Türkiye’de yürütülen araştırma ve klinik uygulamalarda kullanılabilir niteliktedir.
Anahtar Kelimeler: Kişilerarası, kişilerarası problemler envanteri, güvenilirlik, geçerlik
Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi: 2016;29:36-48
Tüm Metin:

GİRİŞ

Kişilerarası Kişilik Kuramı’na göre (Interpersonal Theory of Personality:1), kişilerarası etkileşimdeki deneyimler psikopatolojinin temel unsurlarını temsil eder. Sullivan (1) kişiliğin, sosyal yaşamda tekrarlanan kişilerarası davranış örüntüleri olarak tanımlanabileceğini öne sürmüştür. Buna göre, kişilerin birbirlerinin davranışlarını etkilediği kişilerarası etkileşimde temel motivasyon güven (security) ve özsaygı (self-esteem) ihtiyacından doğar. Leary (2), Sullivan’ın kişilerarası kuramını geliştirerek kişilerarası davranışları, sırasıyla Sullivan’ın güven ve özsaygı kavramlarına karşılık gelen ilişkisel yakınlık (affiliation) ve baskınlık (dominance) koordinatlarından oluşan bir dairesel düzlem ile açıklamıştır (3). Şekil 1’de Kişilerarası döngünün boyut ve kategorileri gösterilmektedir.

Şekil 1’de görüldüğü gibi, ilişkisel “yakınlık” boyutunda kişilerarası davranışlar düşmanca-soğuk davranış ile arkadaşça-sıcak davranış arasında değişkenlik göstermektedir. “Baskınlık” boyutundaki davranışlar ise baskın-kontrolcü davranış ile itaatkar davranışlar arasında değişmektedir. Kişilerarası davranışlar bu iki boyutun kombinasyonları ile açıklanabilmektedir (3). Kişilerarası Döngüsel Model (Interpersonal Circumplex Model: 2) olarak adlandırılan bu model Kişilerarası Problemler Envanteri’nin yanı sıra kişiliğin kişilerarası boyutlarını inceleyen birçok kişilerarası değerlendirme araçlarının geliştirilmesine öncülük etmiş olmakla beraber (4) mevcut kişilerarası döngüsel ölçüm araçlarından Türk kültürüne kazandırılmış olanı bulunmamaktadır. Türkçe alanyazını incelendiğinde, kişilerarası yapıları değerlendirmek üzere Kişilerarası İlişkiler Ölçeği (5), Kişilerarası Tarz Ölçeği (6), Kişilerarası İlişki Boyutları Ölçeği (7), Kişilerarası Problem Çözme Envanteri (8) ve Kişilerarası Şemalar Ölçeği’nin (9) Türk kültüründe geliştirildiği görülmektedir. Bunlara ek olarak Kişilerarası İlişkiler Tarzı Ölçeği (10), Kişilerarası Yetkinlik Ölçeği-Kısa Formu (11) ve Kişilerarası Bağımlılık Ölçeği (12) ise Türkçe uyarlaması yapılan ölçeklerdir.

Son yıllarda uluslararası literatürde, kişilerarası davranımla ilgili yapılan çalışmalarda en yaygın kullanımı Kişilerarası Problemler Envanteri- Döngüsel (IIP-C) (Interpersonal Problems Inventory- Circumplex) oluşturmaktadır. IIP-C, Alden ve arkadaşları (13) tarafından kişilerarası işlevselliği kişisel stres ve güçlükler çerçevesinde değerlendirme amacıyla geliştirilmiştir. Başlangıç olarak, psikoterapi almak için başvuran kişilerin kişilerarası yakınmalarını betimleyen 127 maddelik bir havuz oluşturulmuş (14) ve bu havuzun içinden IIP-C’yi oluşturmak için 64 madde seçilmiştir (13). Kişilerarası kuram ile tutarlı olarak, IIP’nin döngüsel yapısı kişilerarası davranışı ilişkisel yakınlık-bakım (affiliation-nurturance) ile baskınlık-kontrol (dominance-control) olarak adlandırılan eksenler üzerinden açıklamaktadır. Alden ve arkadaşları (13) kişilerarası döngüsel düzlemi bu iki temel eksenin kombinasyonundan oluşturulan ve 8 ayrı kişilerarası problem alanını tanımlayan 8 oktanta (octant) ayırmıştır. Bu oktantlar, Kişilerarası Problemler Envanteri’nin altölçeklerini oluşturmuş ve Baskın-Kontrolcü (Domineering/Controlling), İntrusif-Muhtaç (Intrusive-Needy), Aşırı Fedakar (Self-Sacrificing), Aşırı uyumlu (Overly Accomodating), Hakkını-Fikrini Savunmayan (Nonassertive), Sosyal Çekinik (Socially Avoidant), Soğuk-Mesafeli (Cold-Distant) ve Kinci-Benmerkezci (Vindictive/Self-centered) olarak adlandırılmıştır.

Çeşitli formları geliştirilen (15) ve birçok dilde uyarlaması yapılan IIP-C, uluslarası literatürde klinik ve normal örneklemler ile yapılan çalışmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. IIP-C Almanca, Danca, Norveçce, İtalyanca, Fince, İspanyolca, Lehçe ve İsveçce dillerine uyarlanmıştır (16). IIP-C kullanılarak gerçekleştirilen birçok çalışmada kişilerarası problemler ile bağlanma (17,18), kişilik (19-21), kişilik bozuklukları (22,23), duygudurum, anksiyete ve yeme bozuklukları (24-28) ilişkileri incelenmiştir. Horowitz ve arkadaşları (2) klinik kullanım alanı olarak, IIP-C’nin farklı türden kişilerarası problemlerin şiddet ve sıklığının tespit edilmesi, yaygın kişilerarası problemlerin tanımlanması, kişilerarası problemlere bağlı olan ve olmayan stresin ayrıştırılmasının yanı sıra psikoterepi sürecinde de kullanılabileceğini vurgulamıştır. Nitekim, son yıllarda yapılan araştırmalarda, kişilerarası problemlerin türleri terapötik işbirliği, gelişme ve sonuçları takip etme ve öngörme açısından işlevsel bulunmuştur (18,29-33).

Bu çalışmada, bilimsel çalışma ve klinik uygulamalarda uluslararası düzeyde yaygın olarak kullanılmakta olan IIP-C Türkçe kullanıma kazandırılması amaçlanmıştır. Uluslararası literatürde kişiliğin kişilerarası boyutlarını döngüsel model çerçevesinde inceleyen birçok ölçeğin varlığına karşın bunlardan hiçbirinin Türkçe’ye kazandırılmamış olması, sekizden fazla dile uyarlaması yapılmış, birçok formu geliştirilmiş, en yaygın kullanıma sahip döngüsel ölçek olan Kişilerarası Problemler Envanteri’nin, araştırmacıların yanı sıra klinisyenlerin kullanımı açısından da işlevsel olması envanterin Türkiye kültürüne uyarlanmasının önemini ortaya koymaktadır. Orijinal ölçeğin psikometrik çalışmalarında kullanılan ölçekler temel alınarak yürütülen geçerlilik çalışmaları çerçevesinde, IIP-C’nin psikolojik belirtiler ve negatif duygu ile pozitif ilişkili, algılanan sosyal destek ve pozitif duygu ile negatif ilişkili bulunması beklenmektedir. Temel kişilik özellikleri ile ilişkisinde ise genel kişilerarası problem düzeyinin nörotisizm ve olumsuz değerlik ile pozitif yönde ilişkili bulunması beklenmektedir. Ayrıca, envanterin yapı geçerliliğinin desteklenmesi için, “yakınlık” ve “baskınlık” faktörlerinin karşılanması ve bu faktörlerin sırasıyla uyumluluk/geçimlilik ve dışadönüklük ile örtüşmesini destekleyen korelasyonlar vermesi beklenmektedir. Son olarak, kriter geçerliliği çerçevesinde IIP-C’nin yüksek ve düşük psikolojik semptomlar gösteren grupları ayırabilmesi beklenmektedir.

YÖNTEM

Veri toplama aşaması öncesinde, Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu’ndan gerekli izin ve tüm katılımcılardan yazılı bilgilendirilmiş onam formu alınmıştır. Araştırmaya, yaşları 18 ile 68 arasında değişen (ort.=26.85; S.S.=7.95) 411’i erkek, 887’si kadın, toplam 1298 kişi gönüllü olarak katılmıştır. Eğitim durumu bakımından katılımcıların %0.9’u ilkokul veya ortaokul mezunu, %35.7’si lise mezunu, %63.4’ü ise üniversite veya yüksek lisans mezunudur. Medeni durum açısından katılımcıların %80.2’si bekar, %15.3’ü evli, %4.6’sı ise boşanmış veya eşinden ayrı yaşamaktadır. Elde edilen veri setinden çok değişkenli (multivariate) uç değerler (outliers) temizlendikten sonra istatistik çözümlemeler 1288 kişi üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan ölçeklerden en az birinde %10.0’dan fazla kayıp değerler bulunan vakalar ilgili analizden çıkarılmıştır.

Kişilerarası Problemler Envanteri (IIP-C): IIP-C kişilerarası işlevsellikte farklı güçlük alanlarını değerlendiren 5’li likert tipi ölçek olup, her biri 4 maddeden oluşan 8 alt ölçek ile toplam 32 maddeden oluşmaktadır. Bu envanter, aslı 64 madde olarak geliştirilmiş olan envanterinin ölçek yapısı korunarak geliştirilmiş kısa formudur (3). Toplam puanı genel kişilerarası güçlük düzeyi ve stresi değerlendiren IIP-C’nin altölçekleri, Baskın-Kontrolcü (Domineering/Controlling), İntrusif-Muhtaç (Intrusive-Needy), Aşırı Fedakar (Self-Sacrificing), Aşırı uyumlu (Overly Accomodating), Hakkını-Fikrini Savunmayan (Nonassertive), Sosyal Çekinik (Socially Avoidant), Soğuk-Mesafeli (Cold-Distant) ve Kinci-Benmerkezci (Vindictive/Self-centered) olarak adlandırılmıştır. Toplam ölçek ve altölçeklerde yüksek puanlar kişilerarası stres düzeyi ve belirli kişilerarası güçlüklerde yükselmeyi göstermektedir. Orijinal envanterin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) ve test tekrar test tutarlılığı sırasıyla 0.93 ve 0.78 olarak verilmiştir. Alt ölçek iç tutarlılıkları ise 0.68 ile 0.87 arasında değişmektedir. Geçerlilik çalışmaları çerçevesinde, envanterin 64 maddelik uzun formun altölçeklerinin, psikolojik belirti ve genel işlevsellik düzeyini değerlendiren diğer ölçeklerle korelasyonunu incelenmiştir. IIP-64 altölçeklerinin Beck Anksiyete Envanteri ve Beck Depresyon Envanteri ile korelasyonları 0.31 ile 0.48 arasında değişmekte; Kısa Semptom Envanteri ile korelasyonları 0.57 ile 0.78 arasında değişmekte; Belirti Tarama Listesi ile korelasyonları 0.03 ile 0.40 arasında değişmektedir (3). Envanterin maddelerinin Türkçe’ye çevirisi her iki dile oldukça hakim olan 3 klinik psikolog tarafından yapılmış ve geri çeviri orijinal maddelerle tutarlı içerik vermiştir.

Temel Kişilik Özellikleri Envanteri (TKÖE): TKÖE orijinali ile aynı yöntemle Türk kültüründe Gençöz ve Öncül (34) tarafından geliştirilmiştir. Geliştirilen ölçek, orijinal çalışma ile tutarlı olarak 5 Faktör Kişilik Kuramı’nın (35) 5 temel kişilik özelliğine karşılık gelen ve Gelişime açıklık/Akıl, Sorumluluk, Dışadönüklük, Geçimlilik/Uyumluluk ve Nörotisizm (Duygusal Tutarsızlık) olarak adlandırılan 5 kişilik faktörünü karşılamıştır. Türkçe ölçekte bu beş özelliğe ek olarak, Olumsuz Değerlik adı verilen ve olumsuz benlik atıflarına karşılık gelen 6. bir faktör elde edilmiştir. TKÖE’nin psikometrik özellikleri incelendiğinde, iç tutarlılık değerlerinin 0.71 ile 0.89, test-tekrar test tutarlığının 0.71 ile 0.84 arasında değiştiği bulunmuştur. Geçerlilik analizleri çerçevesinde Dışadönüklük, Sorumluluk, Uyumluluk ve Gelişime Açıklığın pozitif duygu ile korelasyonları sırasıyla 0.47, 0.37, 0.38 ve 0.60 olarak, Dışadönüklük, Uyumluluk, Duygusal Tutarsızlık ve Olumsuz Değerliğin negatif duygu ile korelasyonları sırasıyla -0.37, 0.59, -0.35 ve 0.35 olarak, Gelişime Açıklık, Sorumluluk, Dışadönüklük, Uyumluluk, Duygusal Tutarsızlık ve Olumsuz Değerliğin Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ile korelasyonları ise sırasıyla 0.60, 0.37, 0.42, 0.38, -0.36 ve -0.38 olarak bulunmuştur (34).

Kısa Semptom Envanteri (KSE): KSE, Derogatis (36) tarafından Semptom Tarama Listesi’nin kısa formu olarak geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması Şahin ve Durak (37) tarafından yapılmıştır. Psikometrik özelliklerinin 3 ayrı çalışmada incelenmesi neticesinde elde edilen sonuçlara göre, tüm ölçek iç tutarlılık katsayıları 0.95 ile 0.96, alt ölçekler iç tutarlılık katsayıları ise 0.55 ile 0.86 arasında değişmektedir. Alt ölçekler ve üç global indeks puanlarının korelasyonları Sosyal Karşılaştırma Ölçeği ile -0.14 ile -0.34 arasında, Boyuneğicilik Ölçeği ile 0.16 ile 0.42 arasında, UCLA-Yalnızlık Ölçeği ile 0.34 ile -0.57 arasında, Beck Depresyon Envanteri ile ise 0.34 ile 0.70 arasında değişmektedir. Mevcut çalışmada toplam ölçek puanının yanı sıra, Şahin ve Durak’ın faktör analiz çalışmasına göre oluşturulan Anksiyete, Depresyon, Olumsuz Benlik, Somatizasyon ve Hostilite altölçekleri esas alınmıştır.

Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği (PNDÖ): PNDÖ orijinali Watson, Clark ve Tellegen (38) tarafından geliştirilmiş 10 pozitif duygu, 10 negatif maddesi içeren, toplam 20 maddeden oluşan bir ölçektir. Türkçe uyarlama çalışması Gençöz (39) tarafından yapılan PNDÖ’nin iç tutarlılık katsayısı pozitif ve negatif duygu için sırasıyla 0.83 ve 0.86 olarak, test-tekrar test tutarlılığı ise pozitif duygu için 0.40, negatif duygu için 0.54 olarak bulunmuştur. Geçerlilik çalışmalarında, bu ölçeğin Beck Depresyon Envanteri ile korelasyonları pozitif ve negatif duygu için sırasıyla -0.48 ve 0.51 olarak, Beck Anksiyete Envanteri ile korelasyonları ise pozitif ve negatif duygu için sırasıyla -0.22 ve 0.47 olarak bulunmuştur.

Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ): ÇBASDÖ (40) algılanan sosyal destek yeterliliğini değerlendiren 12 maddelik bir ölçektir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması Eker ve Akar (41) tarafından yapılmış, psikiyatri ve cerrahi hastaları ile sağlıklı (hasta yakınları) grup üzerinde psikometrik özellikleri incelenmiştir. Faktör yapısı orijinali ile tutarlı bulunan ölçeğin iç tutarlılığı 3 farklı Türk örnekleminde 0.80 ile 0.95 arasında bulunmuştur.

Prosedür

Veri toplama işlemi öncesi ODTÜ Uygulamalı Etik Araştırma Merkezi’nden ve IIP-C’nin araştırma amaçlı kullanımı için original yazarlarından da izin alınmıştır. Ölçekler gönüllü katılımcılara kartopu tekniği ile elden, elektronik mektup ve internet sitesi aracılığı ile uygulanmıştır. Katılımcılara IIP-C, TKÖE, KSE, PNDÖ ve ÇBASDÖ karışık sırada uygulanmıştır. Araştırmanın amacı, bilgilerin gizliliği ve araştırmacıların iletişim bilgilerini kapsayan bilgilendirilmiş onam formu katılımcılara uygulamanın şekline göre elden ve internet sitesi giriş sayfası olarak sunulmuştur. Verilerin internet aracılığı ile toplanması ve katılımcılara otomatik geribildirim verilmesi amacıyla bu araştırma için özel bir internet sitesi hazırlanmıştır. Veri toplama aşamasında, kağıt-kalem yöntemiyle elden uygulanan ilk 300 kişilik örneklemden elde edilen verilerin ortalama ve standard sapmaları hesaplanmış, bu sonuçlar internet sitesinde sonraki katılımcılara verilen kişisel geribildirimlerde paylaşılmıştır. Uygulamaya göre internet sitesi aracılığı ile araştırmaya katılanlar, IIP-C ve TKÖE’den aldıkları puanları bu 300 kişilik örneklem değerleri ile karşılaştırabildikleri otomatik bir geribildirim almışlardır. Sunulan geri bildirim, bu ölçek ve altölçeklerinin ölçümleri ile ilgili açıklamalarını ve bu ölçekler için katılımcının ve örneklemin puan ortalamalarının bar grafik aracılığı ile sunumunu içermektedir. Böylece katılımcılar kendi sonuçlarını mevcut örneklem sonuçları ile karşılaştırabilmişlerdir. Bu uygulama ile, katılımcıların kendi kişisel bilgilerini paylaşmaları karşılığında kişisel geribildirim almalarını sağlamanın yanı sıra, araştırmaya ilgi ve katılımın arttırılması amaçlanmıştır.

Kişilerarası Problemler Envanteri 3-4 hafta sonra, test-tekrar test tutarlılığının elde edilmesi amacıyla 89 katılımcıya ikinci kez uygulanmıştır. Bu katılımcılar elden veri toplanan ilk 300 katılımcı içinde yer almış ve geribildirim almamışlardır.

BULGULAR

Güvenilirlik Analizleri

Tablo 1’de görüldüğü gibi, toplam IIP-C iç tutarlılık katsayısı 0.86’dır. Madde-toplam test korelasyonları 0.16 ve 0.59 arasında değişirken, altölçekler için Cronbach Alpha katsayıları ise 0.66 ve 0.86 arasında değişmektedir. Tüm ölçek madde-toplam korelasyon katsayıları incelendiğinde 3 maddenin (17., 21., ve 32. madde) 0.20 nin altında katsayılara sahip olduğu görülmüştür. Buna karşın bu maddelerin ait oldukları altölçekler ile madde-toplam korelasyon katsayıları 0.40 ile 0.61 arasında değişmektedir. Ayrıca, bu maddelerin çıkarılması durumunda tüm ölçek cronbach alpha değerinin değişmediği, altölçeklerinin Cronbach alpha katsayılarının ise 17. ve 21. maddelerin çıkarılması halinde (sırasıyla 0.05 ve 0.13) düştüğü, 32. maddenin çıkarılması halinde ise çok düşük düzeyde (0.02) yükselme gösterdiği görülmüştür. Bu bilgilerin yanı sıra, IIP-C kullanılarak yapılacak kültürlerarası karşılaştırmalardaki tutarlılığın sağlanmasının önemi de göz önünde bulundurularak, sözü edilen ölçek maddelerinin korunması tercih edilmiştir.

Test-tekrar test tutarlılık katsayısı, toplam IIP-C için 0.78 (p<0.001, n=89) olarak saptanırken, alt ölçekler için 0.67 ve 0.85 (her iki değer için de p<0.001, n=89) arasında değişmektedir. Tablo 1’de Kişilerarası Problemler Envanteri’nin (IIP-C) tüm ölçek ve altölçekler için madde-toplam test korelasyon aralıkları, iç tutarlılığı, ve test-tekrar test güvenilirliği verilmiştir.

İki yarım iç tutarlılığı, IIP-C’nin rastgele iki parçaya bölünmesiyle çalışılmıştır. Guttman iki-yarım-test güvenilirliği 0.90 olarak bulunurken, her biri 16 maddeden oluşan bu iki yarım için iç tutarlılık katsayıları 0.74 ve 0.73 olarak bulunmuştur.

Geçerlik Analizleri

IIP-C’nin, KSE, PNDÖ, ÇBASDÖ ve TKÖE ile ilişkilerine bakılarak dış geçerliliği çalışılmıştır. Tablo 2’de tüm korelasyonlar verilmekle beraber, değerlendirmede 0.30 ve üzeri katsayılar dikkate alınmıştır.

Tablo 2’de görüldüğü gibi IIP-C tüm ölçek puanının korelasyonları Temel Kişilik Özellikleri’nden Dışadönüklük ile -0.38, Nörotisizm ile 0.39 ve Olumsuz Değerlik ile 0.39 (p’ler<0.001, n=1009), KSE toplam puanı ile 0.52 (p<0.001, n=988), ÇBASDÖ toplam puanı ile -0.32 (p<0.001, n=1003) ve Negatif Duygu ile 0.45 (p<0.001, n=1002) olarak bulunmuştur. IIP-C’nin altölçekleri ile TKÖE altölçeklerinin korelasyonları ise -0.64 ile 0.41 arasında değişmektedir. Psikolojik belirtiler ile ilişkiler açısından, IIP-C toplam puanı ile KSE toplam puan ile korelasyonu 0.52 (p<0.001, n=988) olarak bulunurken, altölçeklerin korelasyonları 0.15 ile 0.73 (p’ler<0.001, n=988) arasında değişmektedir. Sosyal destek ve pozitif, negatif duygu açısından ise, IIP-C toplam puanının ÇBASDÖ toplam puanı ile korelasyonu -0.32 (p<0.001, n=1003), PNDÖ altölçeklerinden pozitif duygu ile -0.22 ve negatif duygu ile 0.45 (p’ler<0.001, n=1002) olarak bulunmuştur (Tablo 2).

Ölçeğin kriter geçerliliğini değerlendirmek amacıyla, yüksek ve düşük psikolojik belirtiler gösteren grubun kişilerarası problemler bakımından gösterdikleri farklılıklar incelenmiştir. Bu amaçla öncelikle KSE’den alınan toplam puanlar kullanılarak, en yüksek puanları alan %50 lik grup “yüksek psikolojik belirti” grubu, en düşük puanları alan %50 lik grup “düşük psikolojik belirti” grubu olarak belirlenmiştir. Envanterde %10’dan fazla kayıp değerler bulunan vakalar dışlandıktan sonra, yüksek psikolojik belirti grubu puanları 48 ile 174 arasında değişen (ort.=87.90, S.S.=29.21) 486 kişiden oluşurken, düşük psikolojik belirti grubu puanları 0 ve 47 arasında değişen (ort.=27.44, S.S.=13.57) 502 kişiden oluşmuştur. IIP-C’nin 8 alt-ölçeğinden alınan puanların, yüksek ve düşük psikopatoloji gösteren grup için farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesi amacıyla 2 (Grup: Psikolojik Belirti Düzeyi) X 6 (Kişilerarası Problem Ölçekleri) Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA) yürütülmüştür. Bu analiz sonucunda psikolojik belirti temel etkisi (Multivariate F [8,979]=30.27, p<0.001; Wilks’ Lambda=0.80, η2=0.20) anlamlı olarak bulunmuştur.

Çok değişkenli analizden sonra, Bonferonni düzeltmeli tek değişkenli analizler yapılmıştır. Bonferonni düzeltmeli ile tek değişkenli analizlerde, alpha katsayıları 0.006’dan (0.05/8) düşük olan değerler anlamlı kabul edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre tüm ölçümler için psikolojik belirti temel etkisi anlamlı olarak bulunmuştur. Ortalamalara göre, yüksek seviyede psikolojik belirtileri olan katılımcılar düşük seviyede psikolojik belirtileri olan katılımcılardan tüm kişilerarası problem alanlarında daha fazla problem yaşamaktadırlar.

IIP-C’nin yapı geçerliliğinin incelenmesi amacıyla, ham data (raw data) göreli puanlar datasına (ipsatized data) dönüştürülerek Varimax rotasyonlu Temel Bileşenler Faktör Analizi uygulanmıştır. Kişilerarası döngüsel modelin öngördüğü ikikutuplu boyutların faktör analizi ile elde edilebilmesi için, ham datanın göreli puanlar datasına (ipsatized data) dönüştürülmesi ile tüm altölçekler tarafından paylaşılan genel stres faktörünün etkisinin ortadan kaldırılması gereklidir (13,42). Literatürde yaygın olarak kullanılan göreli puanlar datası, her bireyin tüm ölçek ortalamasının o bireyin her bir madde puanından çıkarılması ile elde edilir . Göreli puanlar datasına uygulanan faktör analizi bulguları ölçeğin orijinal yapısı ile tutarlı olarak, özdeğerileri 1’in üzerinde olan 8 faktörlü bir yapısı olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, çizgi grafiğinin (Scree plot) incelenmesi sonucunda ilk kırılmanın 2. faktörde ortaya çıktığı gözlemlenmiş ve 2 faktörlü çözümleme ile analize devam edilmiştir. Bu çözümlemenin açıkladığı toplam varyans %29.11 olarak tespit edilmiştir. Maddelerin faktör dağılımları ve yükleri incelendiğinde her iki faktörün de, envanterin ikiuçlu faktör yapısını destekleyecek biçimde zıt yükler taşıyan maddeler barındırdığı görülmektedir (Tablo 3). Ayrıca, 3 maddenin (3., 6. ve 12. madde) 0.30’un altında yük aldığı, 3 maddenin (4., 19. ve 29. madde) ise her iki faktörden de birbirine yakın yükler aldığı görülmüştür. Buna karşın, IIP-C ile yürütülecek ileriki çalışmalarda kültürlerarası karşılaştırmaların yapılabilmesi için orijinal ölçeğin madde ve faktör yapısının korunması tercih edilmiştir. Bu maddelerin hangi faktör altında kabul edildiğine ilişkin açıklamalar tartışma bölümünde verilmektedir.

Maddelere uygulanan faktör analizlerine ek olarak, Horowitz ve arkadaşlarının (2) çalışmasında olduğu gibi, göreli puanlar datasında altölçek toplam puanlarına da Varimax rotasyonlu Temel Bileşenler Faktör Analizi uygulanmıştır. Maddelere ilişkin faktör analizi sonuçlarına benzer şekilde envanterin, özdeğerleri ve açıkladıkları varyanslar sırasıyla 2.54 (%31.71) ve 2.19 (%27.38) olan iki faktörden oluştuğu gösterilmiş, toplam açıklanan varyans ise %59.09 olarak bulunmuştur. Bulgulara göre, baskın ve Hakkını-Fikrini Savunmayan ölçekleri ilk faktörde yer alırken, aşırı fedakar ve soğuk-mesafeli ölçekleri ikinci faktörde yer almıştır. Böylece döngüsel ölçeklerin ilişkisel “yakınlık” ve “baskınlık” olarak adlandırılmış olan 2 faktörlü yapısı doğrulanmıştır. Aynı faktörde yer alan bu altölçeklerin birbirine zıt yönde yükler alması da, döngüsel model faktörlerinin iki uçlu yapısını desteklemiştir. Ayrıca, “baskınlık” ve “yakınlık” faktörlerinin kombinasyonu ile geliştirilen diğer altölçeklerin faktör dağılımları ve yükleri de döngüsel modeli destekler niteliktedir (Tablo 4).

TARTIŞMA

IIP-C’nin orijinal çalışması ABD’de 800 katılımcı ile çalışılmış (2), mevcut çalışmada ise 1288 katılımcı ile ölçeğin psikometrik özellikleri incelenmiştir. Bu çalışmalarda yürütülen güvenilirlik analizleri karşılaştırıldığında, IIP-C’nin Türkçe formunun güvenilirlik analizlerinde benzer Cronbach Alpha değerleri bulunmuştur Sonuçlara göre, IIP-C tüm ölçek iç tutarlılığı 0.80’i geçen alpha değeri ile yüksek kabul edilirlik düzeyinde bulunurken, IIP-C altölçeklerinin iç tutarlılıkları ise 0.66 ile 0.84 arasında olup, yeterli-iyi kabul edilirlik aralığında bulunmuştur. Ölçeğin iki-yarım-test güvenilirliği de yüksek kabul edilirlik düzeyinde bulunmuştur. Orijinal ölçeğin test-tekrar-test güvenilirliği 1 haftalık zaman diliminde, Türkçe formu ise 3 haftalık zaman diliminde test edilmiştir. Orijinal çalışma ile Türkiye örnekleminden elde edilen test-tekrar-test korelasyon katsayıları benzer ve kabul edilir düzeyde bulunmuş, kişilerarası problemlerin istikrarlılığını göstermiştir. Madde-toplam korelasyon katsayıları incelendiğinde, Kinci-Benmerkezci altölçeğinde yer alan “Başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarımdan öne koymak zordur” maddesi, Intrusif-Muhtaç altölçeğinde yer alan “İnsanlara fazlasıyla açılırım/ içimi dökerim” maddesi ve Aşırı Fedakar altölçeğinde yer alan “Başkalarının ızdırapından/ mağduriyetinden fazlasıyla etkilenirim” maddesinin ölçeğin bütünü ile düşük uyum gösterdiği görülmüştür. Bu durumun kişilerarası ilişkilerde bireysellik ve bağımsızlığı ön planda tutan batı toplumlarından farklı olarak, geleneksel yapısını muhafaza eden Türkiye kültüründe bu alanlardaki güçlüklerin daha az “problem” olarak değerlendirilmesinden kaynaklanabileceği düşünülmüştür. Bununla birlikte, bu maddelerin ait oldukları altölçekler ile uyumlarının yüksek oluşu, çıkarılmaları durumunda tüm ölçek güvenilirliğinde iyileşme sağlanamadığı gibi altölçek güvenilirliklerinin düşmesi ve yapılacak kültürlerarası karşılaştırmalardaki tutarlılığın sağlanmasının önemi gibi faktörler de göz önünde bulundurularak, sözü edilen ölçek maddelerinin korunması tercih edilmiştir.

Envanterin geçerlilik analizleri çerçevesinde, ölçüt bağıntılı geçerliliği ve kriter geçerliliği çalışılmıştır. Ölçüt bağıntılı geçerliliği için, IIP-C toplam puan ve altölçek puanları, KSE, PNDÖ, ÇBASDÖ ve TKÖE puanları ile karşılaştırılmış, korelasyonların çoğu anlamlı olup, beklenen yönde bulunmuştur. IIP-C ve TKÖE ölçekleri arasındaki korelasyon verileri incelendiğinde ve ilişki şiddeti göz önüne alındığında, genel kişilerarası problem düzeyinin en güçlü bağıntılarının dışadönüklük, nörotisizm ve olumsuz değerlik olduğu bulunmuştur. Buna karşılık, sorumluluk dışındaki tüm kişilik özellikleri ile belirli kişilerarası problem türleri arasında güçlü ilişkiler bulunmuştur. Bu bulgular mevcut literatür ile uyumludur (20,42,43).

IIP-C altölçekleri ile korelasyonlar inceleniğinde, kavramsal olarak ilişkili ölçekler olmalarına rağmen, IIP-C Aşırı Uyumluluk altölçeği ile TKÖE Uyumluluk/Geçimlilik altölçeği arasında anlamlı korelasyon bulunmaması dikkati çekmektedir. IIP-C Aşırı Uyumluluk altölçeği kişilerarası eksenlerin “itaatkar” ve “arkadaşça-sıcak” kutuplarının kombinasyonundan oluşturulmuş bir ölçek olup, TKÖE Uyumluluk/Geçimlilik ölçeğinin bu kutuplarda yer alan IIP-C ölçekleriyle (Hakkını-Fikrini Savunmayan ve Aşırı Fedakar) korelasyonları zıt yöndedir (Şekil 1). Pozitif ve negatif ilişkili boyutların birarada alınması birbirlerinin rolünü etkisiz hale getirmelerine yol açmaktadır. Dolayısıyla bu durumun, kavramsal olarak her iki kutubun özelliklerini de taşıyan IIP-C Aşırı Uyumluluk ölçeğinin TKÖE Uyumluluk/Geçimlilik ölçeği ile anlamsız korelasyon vermesine yol açtığı düşünülmüştür. Nitekim benzer bir durum, IIP-C Baskın-Kontrolcü ölçeği ile TKÖE Dışadönüklük ölçeği arasındaki anlamsız korelasyonda da gözlemlenmiştir.

Yukarıda bahsedilen dezavantajı ortadan kaldırmak amacıyla, altölçeklerarası korelasyonların yüksek olduğu ham datanın yanı sıra, modelin ikiuçlu faktör yapısını ortaya çıkarabilen göreli puanlar datası ile de korelasyonlar ele alınmıştır. Nitekim göreli puanlar datası kullanıldığında, TKÖE Uyumluluk/Geçimlilik ölçeği ile IIP-C Aşırı Uyumluluk, TKÖE Dışadönüklük ölçeği ile de IIP-C Baskın-Kontrolcü ölçeği arasında beklentilerle tutarlı olarak pozitif yönlü anlamlı korelasyon olduğu görülmektedir (Tablo 2). Benzer sonuçlar uyumluluk ve dışadönüklük kişilik faktörlerinin kişilerarası problem oktantları ile korelasyonlarının hem göreli puanlar hem de ham data puanları kullanılarak karşılaştırıldığı bir başka çalışmada da elde edilmiştir (42). Sonuç olarak, “yakınlık” boyutunun pozitif kutbunda yer alan altölçekler ile Geçimlilik/Uyumluluk arasında pozitif yönlü, negatif kutbunda yer alan altölçeklerle ise negatif yönlü ilişki bulunmuştur. Bu bulgular “yakınlık” boyutu ile de Geçimlilik/Uyumluluğun binişme gösterdiği önceki araştırma sonuçları ile tutarlıdır (43). Kişilerarası “baskınlık” boyutunun kişilik özellikleri ile ilişkileri incelendiğinde ise, “baskınlık” boyutunun pozitif (yüksek) kutbunda yer alan altölçekler ile Nörotisizm ve Olumsuz Değerlik arasında pozitif yönlü, negatif (düşük) kutbunda yer alan altölçekler ile Dışadönüklük ve Deneyime Açıklık/Akıl arasında negatif yönlü ilişki bulunmuştur. Beklentilerle tutarlı olarak en yüksek ilişki Dışadönüklük ile “Baskınlık” faktörü arasında bulunmuştur. “Baskınlık” boyutunun Dışadönüklük ile ilişkisi ise bazı kişilik kuramcıları tarafından önerilen alternatif eksen konumlanması görüşünü desteklemektedir. Bu görüşe göre “Büyük Beşli” Kişilik Modeli’nin dışadönüklük faktörü Kişilerarası Döngüsel Modeli’n “baskınlık” boyutunun saat yönünde 45° döndürülmüş haline (İntrusif/Muhtaç-Sosyal Çekinik vektörü) denk gelmektedir (44). Özetle, temel kişilik özellikleri ve kişilerarası problem oktantlarının korelasyon verileri IIP-C’nin dış geçerliğinin yanı sıra yapı geçerliliğini de desteklemiştir. IIP-C puanları ile KSE puanları karşılaştırıldığında, genel kişilerarası problem ve psikolojik belirti düzeyi arasında yüksek ilişki (0.52) bulunmuş, tamamı pozitif yönde anlamlı olan altölçekler korelasyonlarının ise 0.15 ile 0.73 arasında değişkenlik gösterdiği görülmüştür. Bu bulgular orijinal geçerlik çalışmalarıyla tutarlıdır (3,45). Son olarak kişilerarası problemler, beklentilerle tutarlı olarak, algılanan sosyal destek ve pozitif duygu ile negatif, negatif duygu ile ise pozitif yönde ilişkili bulunmuştur.

Ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları çerçevesinde beklentiler ve önceki çalışmalar ile tutarlı yönde ve anlamlı veriler elde edilmekle birlikte, korelasyon katsayıları beklenenin altında bulunmuştur. Bununla ilgili olarak orijinal çalışmada da belirtildiği gibi (3) kişilerarası problemler, temel kişilik özellikleri, psikolojik belirtiler, algılanan sosyal destek, pozitif ve negatif duygu ile bağıntılı olmakla birlikte, bu değişkenler için toplum örnekleminde yüksek yordayıcılığa sahip olmayabileceği düşünülmüştür. IIP-C’nin kriter geçerliliği çerçevesinde ise, farklı kişilerarası problem türlerini değerlendiren tüm döngüsel ölçeklerin yüksek psikolojik belirtiler ve düşük psikolojik belirtiler gösteren iki grubu birbirinden ayırabildiği gösterilmiştir.

IIP-C’nin faktör yapısına ilişkin çalışmalarda, kişilerarası döngüsel modelin öngördüğü ikiuçlu faktör yapısının ortaya çıkarılabilmesi için ham datanın göreli puanlar datasına (ipsatized data) dönüştürülmesi önerilmektedir (13,43). Döngüsel yapıyı destekleyen ikikutuplu boyutların ham data ile elde edilememesi ile ilgili literatürde, ham veri ile yapılan analizlerde tüm altölçekler tarafından paylaşılan genel stres faktörünün etkisi olduğu öne sürülmüştür (14,47). Bu genel stres faktörü, altölçekler arasındaki yüksek korelasyonlara ve faktör analizinde tüm yüklerin pozitif yönlü olmasına neden olmaktadır. Nitekim, Tracey ve arkadaşları (48) ile Vitengl ve arkadaşları (49) 3 faktörlü çözümleme elde ettikleri çalışmalarıyla, “baskınlık” ve “sevgi” (love; yakınlık ile eşanlamlı kullanılmıştır) faktörlerinin yanı sıra “kişilerarası stres” olarak adlandırdıkları 3. faktörünün varlığını desteklemişlerdir. Sözü edilen genel faktörün veriden çıkarılmasını sağlayan göreli puanlar datası kullanımının amacı, birey için belirli kişilerarası problem türlerinin diğerlerine göre önceliğini değerlendirirken (örn., bir kişi için baskınlık, soğuk-mesafeliliğe göre daha öncelikli bir problem olabilir), genel yakınma faktörü (general complaint factor) olarak da tanımlanan, bireyin genel kişilerarası stres düzeyinin etkisinin kontrol edilmesini sağlamaktır (13,43,50).

Uygulanan Temel Bileşenler Analizi sonucunda, ölçeğin ikiuçlu “baskınlık” ve “yakınlık” olarak adlandırılan faktörlerden oluşan yapısı desteklenmiştir (Tablo 3). Bu boyutların kutuplarında yer alan altölçek maddeleri başta olmak üzere, birbirine zıt yükler taşıyan maddelerin aynı faktör altında yer alması da envanterin ikiuçlu faktör yapısını destekler niteliktedir. Buna karşın, her iki faktörden birbirine yakın yükler aldığı görülen maddeler incelendiğinde, bu maddelerden ikisinin (19. ve 29. madde) döngüsel modelin “baskınlık” ve “yakınlık” boyutlarının kutuplarında yer alan oktantların kombinasyonundan oluşturulan altölçeklerinin (Sosyal Çekinik ve İntrusif-Muhtaç) maddeleri oldukları görülmektedir. Bu maddeler kavramsal olarak bu iki boyutun da niteliklerini taşıdıklarından, her iki faktörden yük almış olmaları mümkündür. Bu maddeler içeriklerine göre değerlendirilmiş ve “Başkalarından benimle sosyal amaçla bir araya gelmesini istemek zordur” ifadesi ile 19. madde “baskınlık” faktörü altında, “Başkalarına kişisel bilgilerimi fazla anlatırım” ifadesi ile 29. madde ise “yakınlık” faktörü altında değerlendirilmiştir. Bir diğer her iki faktörden yakın yük almış olan 4. madde ise, “baskınlık” boyutunun negatif kutubunda yer alan Hakkını-Fikrini Savunmayan altölçeğine aittir ve bu faktör altında değerlendirilmiştir. Son olarak, faktör yükü 0.30’un altında kalan maddeler (3., 6. ve 12. madde) bulunduğu da görülmekle beraber, IIP-C kullanılarak yapılacak kültürlerarası karşılaştırmalardaki tutarlılığı sağlamak için, ölçeğin madde ve faktör yapısının korunması amaçlanmış, hiçbir madde çıkarılmamıştır. Buna karşın, 4., 6. ve 12. maddelerin Hakkını-Fikrini Savunmayan altölçeğinin maddeleri olduğu ve bu altölçeğin Aşırı Uyumlu altölçeği ile korelasyonunun 0.66 olduğu dikkati çekmiştir. Bu bilgiler ışığında, Hakkını-Fikrini Savunmayan altölçeğinin döngüsel modelde yakınında konumlanan Aşırı Uyumlu altölçeğinden iyi ayrışamadığı ifade edilebilir. Bu durumun geleneksel değerlerini koruyan Türkiye toplumunun itaatkar/boyun eğici kişilerarası davranış örüntüsünü arkadaşça uyumluluk ile benzer değerlendirmesinden kaynaklanabileceği düşünülmüştür. Maddelerin faktör yapısı ile tutarlı olarak, altölçeklerin faktör yapısı da ikiuçlu 2 boyutlu döngüsel modeli desteklemiş, altölçek olarak Hakkını-Fikrini Savunmayan altölçeği ise beklenildiği üzere “baskınlık” faktörü altında, baskın-kontrolcü altölçeği ile zıt ve yüksek değerli bir yük ile yer almıştır (Tablo 4). Bu bulgu da, Hakkını-Fikrini Savunmayan altölçeğinin korunmasının önemini göstermektedir.

Sonuç olarak, önceki araştırmalarda vurgulanan kişilerarası problem örüntüleri ile kişilik, psikolojik belirtiler, pozitif-negatif duygu ve algılanan sosyal destek arasındaki ilişki ve kişilerarası döngüsel model ile tutarlı ikiuçlu faktör yapısı, IIP-C’nin geçerlilik çalışmaları kapsamında, bu araştırma sonuçları ile de desteklenmiştir. Bulgularla tutarlı olarak, kişilerarası problemlerin psikoterapi sürecinde ele alınması psikolojik sağlık açısından oldukça önemli olan ve psikoterapi süreci ve neticelerini etkileyebilecek bir değişken olduğu değerlendirilmektedir Bu bilgiler ışığında mevcut çalışma, kişilerarası tutum ve davranışlarla ilgili Türkiye’de yapılan araştırmalarda ve klinik uygulamalarda kullanılabilecek, geçerlik ve güvenilirliği kabul edilir düzeyde olan bir ölçeği Türkçe literatüre kazandırmış olması açısından önemlidir.

Araştırmanın güçlü yönleri olarak; geniş örneklem kitlesi ve çeşitliliği normal populasyonun temsil edilirliğini arttırmıştır. Bunun yanı sıra, katılımcılara araştırma sonucunda bireysel geri bildirim verilmesinin, kendi kendine bildirim (self-report) yöntemiyle veri toplanmasından doğan yanlılığı azaltırken, katılımcıların dürüst ve dikkatli cevap verme ihtimalini arttırdığından, bulguların güvenilirliğini de arttırdığı düşünülmüştür. Amaçlandığı üzere bu uygulama ile araştırmaya ilgi artmış, kısa sürede çok sayıda katılımcıya ulaşılabilmiştir. Araştırmanın en önemli sınırlılığı, örneklemin kadın/erkek oranının dengelenememiş olması ve geniş yaş aralığı (18-68) ve medeni durum kapsamında heterojen bir dağılım ile genç yaştaki bekar katılımcıların çoğunluğu (katılımcıların yarıdan fazlası 25 yaş altında ve %80’i bekardır) oluşturmasıdır. İleriki araştırmalarda IIP-C’nin psikometrik yeterliliğinin klinik örneklemde de gösterilmesinin ve kişilerarası güçlüklerin bu araştırmada ele alınan değişkenlerle arasındaki neden-sonuç ilişkisinin incelenmesinin önemli olacağı düşünülmektedir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması beyan etmemişlerdir.

Finansal destek: Yazalar finansal destek beyan etmemişlerdir.

KAYNAKLAR

1.Sullivan HS. The Interpersonal Theory of Psychiatry. First ed. New York: Norton, 1953; 110-111.

2.Horowitz LM, Alden LE, Wiggins JS, Pincus AL. Inventory of Interpersonal Problems Manual. Texas: The Psychological Corporation, 2003.

3.Leary TF. Interpersonal Diagnosis of Personality: a Functional Theory and Methodology for Personality Evaluation. First ed. New York: Ronald Press, 1957.

4.Locke KD. Interpersonal Circumplex Measures. In Strack S (Ed.) Differentiating Normal and Abnormal Personality. Second ed. New York: Springer, 2006; 383-400.

5.Sahin NH, Durak A, Yasak Y. Kişilerarası ilişkiler ölçeği: Psikometrik özellikleri. VIII. Ulusal Psikoloji Kongresi, 21-23 Eylül, İzmir, 1994.

6.Şahin NH, Çeri Ö, Düzgün G, Ergün, H, Karslı E, Koç V, Örflü P, Uzun C. Kişilerarası Tarz Ölçeği. Ankara: Yayımlanmamış Çalışma, 2007.

7.İmamoğlu SE, Aydın B. Kişilerarası İlişki Boyutları Ölçeği. Psikoloji Çalışmaları Dergisi 2009; 29:76-90.

8.Çam S, Tümkaya S. Kişilerarası Problem Çözme Envanteri’nin (KPÇE) Geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi 2007; 3:95-108.

9.Boyacıoğlu G, Savaşır I. Kişilerarası Şemalar Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi 1995; 10:40-58.

10.Öztan N. Kişilerarası İlişki Tarzı Ölçeği Geçerlik ve Güvenirliği. Topsever Y, Göregetıli M (Ed.). Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları, 1994, 37-44.

11.Şahin EE, Gizir CA. Kişilerarası Yetkinlik Ölçeği-Kısa Formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2013; 9:144-158.

12.Ulusoy Y, Durmuş E. Kişilerarası bağımlılık eğiliminin beş faktör kişilik özellikleri açısından incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2011; 12:1-21.

13. Alden LE, Wiggins JS, Pincus AL. Construction of circumplex scales for the Inventory of Interpersonal Problems. J Pers Assess 1990; 55:521-536. [CrossRef]

14.Horowitz LM, Rosenberg SE, Baer BA, Ureno G, Villasenor, VS. Inventory of Interpersonal Problems: psychometric properties and clinical applications. J Consult Clin Psychol 1988; 56:885-892. [CrossRef]

15.Hughes J, Barkham M. Scoping the inventory of interpersonal problems, its derivatives and short forms: 1988-2004. Clin Psychol Psychother 2005; 12:475-496. [CrossRef]

16.Inventory of Interpersonal Problems. http://www.mindgarden.com/products/iip.htm, Erişim tarihi: 10 Aralık 2014.

17.Bartholomew K, Horowitz LM. Attachment styles among young adults: a test of a four-category model. J Pers Soc Psychol 1991; 61:226-244. [CrossRef]

18.Horowitz LM, Rosenberg SE, Bartholomew K. Interpersonal problems, attachment styles, and outcome in brief dynamic psychotherapy. J Consult Clin Psychol 1993; 61:549-560. [CrossRef]

19.Gurtman MB. The Circumplex as a Tool for Studying Normal and Abnormal Personality: a Methodological Primer. In Strack S, Lorr M (editors). Differentiating Normal and Abnormal Personality. First ed. New York: Springer, 1994, 243-263.

20.Gurtman MB. Personality structure and interpersonal problems: a theoretically-guided item analysis of the inventory of interpersonal problems. Assessment 1995; 2:343-361. [CrossRef]

21.Gurtman MB. Exploring personality with interpersonal circumplex. Soc Personal Psychol Compass 2009; 3:601-619. [CrossRef]

22.Monsen JT, Hagtvet KA, Havik OE, Eilertsen DE. Circumplex structure and personality disorder correlates of the interpersonal problems model (IIP-C): construct validity and clinical implications. Psychol Assess 2006; 18:165-173. [CrossRef]

23.Pincus AL, Wiggins JS. Interpersonal problems and conceptions of personality disorders. J Pers Disord 1990; 4:342-352. [CrossRef]

24.Eldredge KL, Locke KD, Horowitz LM. Patterns in interpersonal problems associated with binge eating disorder. Int J Eat Disord 1998; 23:383-389. [CrossRef]

25.Eng W, Heimberg RG. Interpersonal correlates of generalized anxiety disorder: Self versus other perception. J Anxiety Disord 2006; 20:380-387. [CrossRef]

26.Kachin KE, Newman MG, Pincus AL. An interpersonal problem approach to the division of social phobia subtypes. Behavior Therapy 2001; 32:479-501. [CrossRef]

27.McEvoy PM, Burgess MM, Page AC, Nathan P, Fursland A. Interpersonal problems across anxiety, depression, and eating disorders: a transdiagnostic examination. Br J Clin Psychol 2013; 52:129-147. [CrossRef]

28.Spitzer C, Siebel-Jurges U, Barnow S, Grabe H, Freyberger HJ. Alexithymia and interpersonal problems. Psychother Psychosom 2005, 74:240-246. [CrossRef]

29.Dinger U, Zilcha-Mano S, McCarthy KS, Barett MS, Barber JP. Interpersonal problems as predictors of alliance, symptomatic improvement and premature termination in treatment of depression. J Affect Disord 2013; 151:800-803. [CrossRef]

30.Gurtman MB. Interpersonal problems and the psychotherapy context: The construct validity of the Inventory of Interpersonal Problems. Psychol Assess 1996; 8:241-255. [CrossRef]

31.McEvoy PM, Burgess MM, Nathan P. The relationship between interpersonal problems, negative cognitions, and outcomes from cognitive behavioral group therapy for depression. J Affect Disord 2013; 150:266-275. [CrossRef]

32.McEvoy PM, Burgess MM, Nathan P. The relationship between interpersonal problems, therapeutic alliance, and outcomes following group and individual cognitive behavior therapy. J Affect Disord 2014; 157:25-32. [CrossRef]

33.Quilty LC, Mainland BJ, Mcbride C, Bagby RM. Interpersonal problems and impacts: further evidence for the role of interpersonal functioning in treatment outcome in major depressive disorder. J Affect Disord 2013; 150:393-400. [CrossRef]

34.Gençöz T, Öncül Ö. Examination of personality characteristics in a Turkish sample: development of the Basic Personality Traits Inventory. J Gen Psychol 2012; 139:194-216. [CrossRef]

35.McCrae RR, Costa PT. Personality in Adulthood: a Five Factor Theory Perspective. Second ed. New York, NY: The Guilford Press, 2003; 34-37. [CrossRef]

36.Derogatis LR. BSI Brief Symptom Inventory (BSI), Administration, Scoring, and Procedures Manual- II. New York: Clinical Psychometric Research Inc, 1992.

37.Şahin NH, Durak A. Kısa semptom envanteri: Türk gençleri için uyarlaması. Türk Psikoloji Dergisi 1994; 9:44-56.

38.Watson D, Clark LA, Tellegen A. Development and validation of brief measures of positive and negative affect: the PANAS scales. J Pers Soc Psychol 1988; 54:1063-1070. [CrossRef]

39.Gençöz T. Pozitif ve negatif duygu ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi 2000; 15:19-26.

40.Zimet GD, Dahlem NW, Zimet SG, Farley GK. The multidimensional scale of perceived social support. J Pers Assess 1988; 52:30-41.[CrossRef]

41.Eker D, Arkar H, Yaldız H. Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği’nin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Turk Psikiyatri Derg 2001; 12:17-25.

42.Nysæter TE, Langvik E, Berthelsen M, Nordvik H. Interpersonal problems and personality traits: the relation between IIP-64C and NEO-FFI. Nordic Psychology 2009; 61:82-93. [CrossRef]

43.Soldz S, Budman S, Demby A, Merry J. Representation of personality disorders in circumplex and five-factor space: explorations with a clinical sample. Psychol Assess 1993; 5:41-52. [CrossRef]

44.Trapnell PD, Wiggins JS. Extension of the interpersonal adjective scales to include the big five dimensions of personality. J Pers Soc Psychol 1990; 59:781-790. [CrossRef]

45.McCrae RR, Costa PT. The structure of interpersonal traits: wiggins’s circumplex and the five-factor model. J Pers Soc Psychol 1989; 56:586-595. [CrossRef]

46.Schmitz N, Hartkamp N, Kiuse J. The symptom check-list (SCL-90-R): a German validation study. Qual Life Res 2000; 9:185-193.[CrossRef]

47.Gude T, Moum T, Kaldestad E, Friis S. Inventory of interpersonal problems: a three-dimensional balanced and scalable 48-item version. J Pers Assess 2000; 74:296-310. [CrossRef]

48.Tracey TJG, Rounds J, Gurtman M. Examination of the general factor with the interpersonal circumplex structure: application to the inventory of interpersonal problems. Multivariate Behav Res 1996; 31:441-466. [CrossRef]

49.Vittengl JR, Clark LA, Jarrett RB. Interpersonal problems, personality pathology, and social adjustment after cognitive therapy for depression. Psychol Assess 2003; 15:29-40. [CrossRef]

50.Barkham M, Hardy GE, Startup M. The IIP-C: a short version of the inventory of interpersonal problems. Br J Clin Psychol 1996; 35:21-35.[CrossRef]

MAKALE GÖNDER
11. Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi
DÜŞÜNEN ADAM BROŞÜRLERİ
KAPAK
Creative Commons Lisansı

Düşünen Adam : Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi Creative Commons Alıntı-Gayriticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.
Düşünen Adam - Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi
Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Yayıncı
Yerküre Tanıtım ve Yayıncılık Hizmetleri A.Ş.